Bàn về việc nhầm lẫn trang phục phu kiệu với trang phục “âm công” trong sự kiện Bách Hoa Bộ Hành vừa diễn ra tại Huế

Nguồn gốc và tính lịch sử của trang phục

Theo tư liệu từ sách “Việt Nam phong tục” (Phan Kế Bính) và “Trang phục Việt Nam” (Đoàn Thị Tình), các loại trang phục tang lễ truyền thống thường có sắc trắng, chàm, xám – khác biệt với sắc đỏ, vàng vốn là màu triều phục hoặc nghi trượng cung đình.

Thêm vào đó, các tranh vẽ đầu thế kỷ XX và hiện vật tại Bảo tàng Quai Branly (Pháp) đã cho thấy hình ảnh những người phu khiêng kiệu hoặc khiêng linh cữu trong trang phục màu tối, với kiểu dáng tương đồng với phục trang trong khối diễu hành.
 

Điều đặc biệt là, ngay cả trang phục “âm công” được người dân Huế quen thuộc hiện nay – với tông đỏ vàng – thực chất cũng là phỏng dựng lại từ hình ảnh lính hầu, lính kiệu triều Nguyễn. Như vậy, sự trùng lặp trong kiểu dáng và màu sắc không phải là điều ngẫu nhiên, mà là hệ quả của quá trình mô phỏng cung đình trong văn hóa dân gian sau thời kỳ cung đình suy tàn và chiến tranh loạn lạc.

Vấn đề không nằm ở trang phục – mà ở cách nhìn nhận

Nhóm thực hiện “Dương Ngọc Tiến Đô” đã có lý khi sử dụng phục trang mang dấu ấn lịch sử, không chỉ dựa trên cảm tính mà có dẫn chứng học thuật và khảo cứu cụ thể. Trong điều kiện hạn chế về nhân lực và kinh phí, việc lựa chọn và tái hiện dựa trên hỗ trợ từ cộng đồng là cách làm chân thành, hướng đến giữ lại tinh thần cung đình chứ không tái hiện tang lễ.
 

Và chính người dân Huế – những người từng ngày vẫn nghe nhạc “Lưu thủy kim tiền” ở cả tiệc cưới lẫn lễ tang – chắc chắn hiểu rằng: ngữ cảnh sử dụng quyết định ý nghĩa, không phải chỉ hình thức.

Việc có sự nhầm lẫn là điều dễ hiểu, bởi văn hóa Huế vốn phức hợp giữa dân gian – cung đình – hiện đại. Nhưng từ một sự nhầm lẫn nhỏ để đánh giá sai cả một ý tưởng được thực hiện có tâm và có nghiên cứu thì là điều không công bằng. Vì vậy thay vì lên án, hãy tiếp tục đối thoại, ghi nhận sự yêu thích cố gắng lan toả của các bạn trẻ đối với trang phục dân tộc

Tạm kết

Sự kiện Bách Hoa Bộ Hành là một sân chơi nghệ thuật – văn hóa đáng quý. Những thảo luận xung quanh trang phục nên là cơ hội để chúng ta tìm hiểu sâu hơn về lịch sử, văn hóa phục dựng thay vì vội vàng phán xét. Điều đáng quý là nhóm thực hiện đã ghi nhận, trân trọng và cởi mở với những góp ý, để các lần sau có thể chỉn chu hơn – nhưng không vì thế mà đánh mất tinh thần sáng tạo và tình yêu với văn hóa Huế.
 

Nguồn tư liệu đáng chú ý:

• Phan Kế Bính (2021), Việt Nam phong tục, Nxb Kim Đồng

• Đoàn Thị Tình (2006), Trang phục Việt Nam, Nxb Mỹ Thuật

• Trần Hữu Sơn (2014), Văn hóa dân gian ứng dụng, Tạp chí Nghiên cứu Văn hóa